Ροτόντα Επισκοπής Κισάμου

Ροτόντα Επισκοπής Κισάμου

Ο Ναός αυτός τιμώμενος στ' όνομα του Μιχαηλ Αρχαγγέλου βρίσκεται στο χωριό Επισκοπή Κισάμου. Ο ρυθμός του, κυκλοτερή Ροτόντα, σπανίζει σ' ολόκληρη την Ορθοδοξία και είναι ο μοναδικός στην Κρήτη. Είναι ένα κυκλικό κτίσμα γύρω στο οποίο έχουν προστεθεί άλλα κτίσματα, όλα δε μαζί αποτελούν το όλο συγκρότητα του Ναού.

Για την αρχαιότητα του Ναού ουδείς αμφιβάλλει, είναι δύσκολο όμως να καθορισθεί πότε ακριβώς κτίσθηκε, καθ' όσον δεν υπάρχουν τα απαραίτητα στοιχεία. Δεδομένου ότι ο ρυθμός Ροτόντα είναι προϊουστινιάνειος (προ του Στ΄ αιώνα), μπορούμε να τοποθετήσωμε και το Ναό αυτό, μάλιστα την κυρίως Ροτόντα σ' αυτή την περίοδο. Αυτό ενισχύεται και από το ότι, ο Ναός του Αγίου Γεωργίου Θεσσαλονίκης, ρυθμού κι εκείνος κυκλοτερούς Ροτόντα, εκτίσθη αρχές του Δ΄ αιώνα, και μετασκευάσθη κατά τον Ε΄ αιώνα σε χριστιανικό Ναό.

Ο ρυθμός Ροτόντα δημιουργήθηκε κατ' άπομίμηση των Μαυσωλείων, ήτοι, κυκλικών τάφων, οι οποίοι ανεγείροντο προς τιμήν διαπρεπών ανδρών κατά το Δ΄ αιώνα.

Ίσως η Ροτόντα της Κισάμου κτίσθηκε εκεί με αφορμή το μαρτύριο κάποιου χριστιανού Αγίου. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή ο Ναός αυτός οικοδομήθηκε στα ερείπια ειδωλολατρικού Ναού πρός εξουδετέρωση των ειδώλων, πράγμα το οποίο συμπαιρένεται από το γεγονός ότι στο υπέδοφος του αυλόγυρου του Ναού, έξω από την κυρία είσοδο, υπάρχουν λείψανα αρχαίου ειδωλολατρικού βωμού.

Επίσης μπορούμε να συμπεράνωμε ότι η Ροτόντα της Κισάμου κτίσθηκε κατά την εποχή των διωγμών ένεκα της θέσεως του Ναού, ο οποίος βρίσκεται σε σημείο μη εμφανές από απόσταση. Σ' αυτήν την εποχή (Γ΄ ή Δ΄αιώνας) τοποθέτησε την ανέγερση τού Ναού και ο Ρουμάνος Βυζαντινολόγος Ντημήτρη Αναστάσιε κατά την τότε επίσκεψή του.

Αυτά όσον αφορά τον κυρίως Ναόν, την κυκλική Ροτόντα καθ' όσον τα γύρω απ' αυτήν εφαπτόμενα κτίσματα θεωρούνται μεταγενέστερα χωρίς να είναι εξακριβωμένη η χρονολογία οικοδόμησης τους.

Ο Ιωσήφ Γκερόλα, πού το 1905 επισκέφθηκε την Κρήτη, περιέγραψε μεταξύ των άλλων και τμήματα της Ροτόντας Κισάμου, τα οποία εκτοτε δεν έχουν υποστεί ουδεμία αλλοίωση. Εκείνα τά οποία κατέπεσαν ή μέρος των οποίων σώζεται σήμερο είναι τα γύρω απ' το Ναό οικοδομήματα, τα οποία αποτελούσαν το Επισκοπικό Μέγαρο ή χρησίμευαν ως βοηθητικοί χώροι.